Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được phê duyệt theo Quyết định số 1575/QĐ-UBND ngày 30/5/2026 của Chủ tịch UBND tỉnh. Đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu bước hoàn thiện khung định hướng phát triển tổng thể của tỉnh trong giai đoạn mới, bảo đảm phù hợp với Luật Quy hoạch năm 2025, các quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng Bắc Trung Bộ và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX.
* Bối cảnh mới đặt ra những yêu cầu mới
Sau hơn 3 năm thực hiện Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 153/QĐ-TTg ngày 27 tháng 2 năm 2023, tỉnh Thanh Hóa đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong phát triển kinh tế – xã hội. Khu kinh tế Nghi Sơn tiếp tục khẳng định vai trò là đầu tàu tăng trưởng, là một trong những khu kinh tế trọng điểm của quốc gia; hệ thống đô thị phát triển mạnh; hạ tầng giao thông chiến lược từng bước được hoàn thiện; nhiều dự án công nghiệp, dịch vụ và du lịch quy mô lớn được triển khai.
Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay bối cảnh phát triển đã có những thay đổi rất lớn.
Luật Quy hoạch năm 2025 được ban hành cùng với nhiều quy định mới về tổ chức thực hiện quy hoạch. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai trên phạm vi toàn quốc, tạo ra những thay đổi căn bản trong phương thức quản lý lãnh thổ và tổ chức phát triển không gian.
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và 9 nghị quyết của Bộ Chính trị mang ý nghĩa chiến lược trên hầu hết các lĩnh vực then chốt của đất nước vừa tạo ra những không gian và động lực phát triển mới, vừa trở thành những yêu cầu các địa phương bắt buộc phải thay đổi để đáp ứng và nắm bắt những cơ hội mới xuất hiện.
Ở cấp tỉnh, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lần thứ XX nhiệm kỳ 2026-2030 đã đặt ra những mục tiêu cao hơn, toàn diện hơn và có tính đột phá hơn so với giai đoạn trước. Thanh Hóa không chỉ hướng tới tăng trưởng kinh tế đơn thuần mà còn đặt mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng, cải thiện năng suất lao động, phát triển kinh tế số, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Trong bối cảnh đó, việc điều chỉnh Quy hoạch tỉnh trở thành yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm quy hoạch tiếp tục giữ vai trò là công cụ định hướng phát triển tổng thể cho toàn bộ các ngành, lĩnh vực và địa phương trong tỉnh.
* Điều chỉnh về tư duy để quy hoạch khả thi hơn và đáp ứng yêu cầu mới
Trên nguyên tắc cơ bản kế thừa quy hoạch được duyệt. Điều chỉnh quy hoạch lần này có những điều chỉnh, bổ sung về tư duy phát triển và tổ chức không gian, cụ thể:
– Cụ thể hơn về yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn 2026-2030 thành tăng trưởng chất lượng cao dựa trên khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Điều chỉnh quy hoạch lần này đã thay đổi tư duy từ “công nghiệp hóa” sang “công nghiệp hóa gắn với đổi mới sáng tạo và kinh tế số”. Xác định rõ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển chủ đạo. Bổ sung mục tiêu phát triển kinh tế số, công nghiệp dữ liệu, trung tâm dữ liệu, khu kinh tế số, khu công nghệ cao. Chuyển từ tăng trưởng dựa vào vốn và tài nguyên sang tăng trưởng dựa vào tri thức, công nghệ và năng suất.
– Làm rõ nội dung phát triển từ kinh tế xanh thành “kinh tế xanh – tuần hoàn – phát thải thấp” với các ý tưởng về kinh tế tuần hoàn; kinh tế các-bon thấp; tín chỉ các-bon; công nghiệp xanh; nông nghiệp sinh thái; kinh tế không gian tầm thấp. Đồng thời chuyển từ tư duy phát triển kinh tế ngành riêng lẻ sang phát triển các hệ sinh thái kinh tế tích hợp đa ngành như nông nghiệp gắn với du lịch, chế biến, thương mại; công nghiệp gắn với logistics, cảng biển, năng lượng, hạ tầng số; vv…
– Thay đổi về tư duy phát triển không gian từ “phân vùng, tầng bậc” sang “mạng lưới, đa cực, đa điểm” phù hợp với chuyển đổi số và hoạt động của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Theo đó các không gian đô thị, nông thôn, khu chức năng có mối liên kết trực tiếp lẫn nhau thay vì qua các cấp trung gian; tạo điều kiện cho việc phát triển nhanh hơn, linh hoạt hơn trên cơ sở đã phân cấp, phân quyền cho các địa phương trong các hoạt động kinh tế xã hội.
* Tận dụng những lợi thế, tiềm năng mới để tăng sức cạnh tranh cấp vùng trong bối cảnh mới:
Để xác định và tận dụng các lợi thế cạnh tranh trong phát triển điều chỉnh quy hoạch tỉnh đã thực hiện:
– Rà soát các đặc điểm của tỉnh hiện tại sau khi hình thành chính quyền địa phương 2 cấp, qua đó nhận rõ các yếu tố không còn là lợi thế của tỉnh (như: về quy mô sau sáp nhập không còn là tỉnh có quy mô hàng đầu cả nước về diện tích, quy mô kinh tế; về dân số, đã qua giai đoạn tỷ lệ vàng về dân số, vv…); các yếu tố có thể nổi lên là lợi thế cạnh tranh của tỉnh gồm: vị trí địa lý (là tỉnh duy nhất cả nước tiếp cận tới 5 không gian kinh tế: Vùng Bắc Trung Bộ – Vùng Đồng bằng sông Hồng – Vùng trung du và miền núi phía Bắc – Vùng Biển – Vùng Bắc nước Lào); hay lợi thế về hạ tầng giao thông với đầy đủ các hệ thống đường bộ – đường sắt – đường biển – đường thủy – đường hàng không. Có điều kiện giao thương quốc tế với Cảng nước sâu Nghi Sơn, Cảng hàng không quốc tế Thọ Xuân và Cửa khẩu quốc tế Na Mèo.
– Phát huy nguồn lực nội sinh: lần này điều chỉnh quy hoạch đặt vấn đề “1000 năm danh xưng Thanh Hóa” vào năm 2029 cũng là một điểm có thể tạo ra khác biệt của tỉnh Thanh Hóa so với các tỉnh khác trong giai đoạn này. Yếu tố này đặt ra yêu cầu về xây dựng bản sắc văn hóa xứ Thanh; từ truyền thống lịch sử khơi gợi khát vọng xây dựng quê hương, đất nước của con người Thanh Hóa; biến văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển. Đồng thời việc hướng tới kỷ niệm dấu mốc là một lực đẩy để tỉnh nỗ lực xây dựng các công trình văn hóa, du lịch, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội theo kèm để chuẩn bị cho tỉnh bước vào thiên niên kỷ mới của danh xưng Thanh Hóa xanh, bền vững, lấy con người làm trung tâm phát triển. Thực hiện được điều này sẽ tạo nên sức hút, lực cạnh tranh mạnh mẽ cho tỉnh.
– Từ định hướng phát triển các ngành lĩnh vực quan trọng, xác định chuyển đổi xanh, chuyển đổi số là lợi thế của tỉnh. Trước hết là định hướng phát triển thành trung tâm năng lượng quốc gia, trung tâm công nghiệp chế biến chế tạo lớn của vùng bắt buộc Thanh Hóa phải đi theo hướng sử dụng các năng lượng sạch hơn (điển hình là các nhà máy điện khí LNG, LPG), phát triển các kho dự trữ năng lượng; phát triển logistics và Cảng biển từ vị trí chiến lược của tỉnh cũng đồng thời là bước chuyển đổi xanh khi hoạt động và chi phí vận chuyển giảm đồng nghĩa với giảm phát thải; khi điều này được thực hiện tốt sẽ là lợi thế cạnh tranh rất lớn của tỉnh. Chuyển đổi xanh cũng đã được gắn vào các lĩnh vực phát triển truyển thống của tỉnh như nông nghiệp, du lịch, dịch vụ và các lĩnh vực khác. Bên cạnh đó việc phát triển thành trung tâm năng lượng là điều kiện hạ tầng thiết yếu để thu hút các lĩnh vực cần nguồn điện lớn và đảm bảo an toàn như các khu kinh tế số, trung tâm dữ liệu đa mục tiêu, trung tâm công nghệ số, công nghiệp công nghệ cao. Do đó, tỉnh cần tận dụng lợi thế của mình trong phát triển các lĩnh vực phát triển mới về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
* Kiến tạo tương lai bắt đầu từ quy hoạch
Nhìn tổng thể, Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 không chỉ là sự điều chỉnh các chỉ tiêu hay cập nhật các bản đồ quy hoạch. Điều quan trọng hơn là sự thay đổi trong tư duy phát triển.
Đó là tư duy phát triển dài hạn thay cho tư duy ngắn hạn; tư duy phát triển chất lượng thay cho tư duy phát triển đơn thuần theo quy mô; tư duy đổi mới sáng tạo thay cho tư duy dựa chủ yếu vào khai thác lợi thế sẵn có.
Trong bối cảnh Thanh Hóa đang hướng tới dấu mốc 1.000 năm Danh xưng Thanh Hóa vào năm 2029, việc điều chỉnh quy hoạch không chỉ nhằm giải quyết những yêu cầu trước mắt mà còn đặt nền móng cho một chặng đường phát triển dài hạn hơn. Từ tầm nhìn đến năm 2050 và xa hơn nữa, quy hoạch mới đang mở ra một chương phát triển mới cho Thanh Hóa – nơi truyền thống và hiện đại cùng song hành; nơi tăng trưởng kinh tế gắn với phát triển bền vững; nơi khát vọng phát triển được cụ thể hóa bằng những định hướng chiến lược và các giải pháp thực thi khả thi.
Và đó cũng chính là ý nghĩa lớn nhất của Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Bài và ảnh: Nguyễn Văn Thắng – TTQH1
