Nếu như câu chuyện phát triển của Thanh Hóa trong hơn hai thập niên đầu thế kỷ 21 gắn liền với quá trình công nghiệp hóa, hình thành Khu kinh tế Nghi Sơn và mở rộng hệ thống hạ tầng chiến lược, thì giai đoạn phát triển mới đang mở ra những yêu cầu cao hơn.
Tăng trưởng không còn được đo bằng quy mô đơn thuần. Khả năng cạnh tranh của một địa phương cũng không còn phụ thuộc chủ yếu vào quỹ đất, nguồn lao động hay tài nguyên thiên nhiên. Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, động lực phát triển của các địa phương đang dịch chuyển mạnh mẽ sang khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng hạ tầng và năng lực kết nối.
Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 phản ánh khá rõ sự chuyển dịch đó. Nếu như trước đây công nghiệp, nông nghiệp và du lịch được xem là những trụ cột tăng trưởng chủ yếu thì lần điều chỉnh này đã mở rộng không gian phát triển sang các lĩnh vực mới là logistics, dịch vụ cảng; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và các ngành kinh tế có hàm lượng công nghệ cao.
Đó không chỉ là sự bổ sung về mặt nội dung quy hoạch, mà còn thể hiện tỉnh Thanh Hóa đang điều chỉnh phương hướng phát triển kinh tế trong giai đoạn tới.
* Từ cực tăng trưởng Nghi Sơn đến không gian kinh tế biển hiện đại
Trong bất kỳ câu chuyện nào về phát triển kinh tế Thanh Hóa hiện đại, Khu kinh tế Nghi Sơn luôn là một dấu mốc đặc biệt.
Từ một vùng ven biển phía Nam của tỉnh, Nghi Sơn đã có bước chuyển mình mạnh mẽ để trở thành trung tâm công nghiệp, năng lượng và cảng biển trọng điểm của quốc gia. Sự hình thành hệ thống cảng nước sâu, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn cùng các tổ hợp công nghiệp quy mô lớn trong lĩnh vực năng lượng, luyện kim, vật liệu xây dựng và các dự án đầu tư trong nước, nước ngoài đã tạo nên một cực tăng trưởng động lực, giữ vai trò đầu tàu thúc đẩy phát triển kinh tế của Thanh Hóa và lan tỏa đến toàn bộ vùng Bắc Trung Bộ.
Tuy nhiên, trong tầm nhìn phát triển mới, Nghi Sơn không còn được nhìn nhận đơn thuần là một khu công nghiệp hay một khu kinh tế.
Điều chỉnh quy hoạch vùng Bắc Trung Bộ thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa đã định hướng phát triển Khu kinh tế Nghi Sơn trở thành trung tâm công nghiệp, năng lượng và logistics quy mô lớn; gắn kết chặt chẽ giữa phát triển công nghiệp, dịch vụ cảng biển, đô thị và hạ tầng giao thông chiến lược, tạo động lực lan tỏa cho tăng trưởng của Thanh Hóa và vùng Bắc Trung Bộ.
Đó là sự chuyển dịch từ mô hình phát triển dựa chủ yếu vào công nghiệp nặng sang mô hình phát triển đa ngành, đa lĩnh vực và có khả năng thích ứng tốt hơn với những biến động của nền kinh tế toàn cầu.
Không gian phát triển mới của Nghi Sơn cũng gắn chặt với chiến lược phát triển kinh tế biển vùng Bắc Trung Bộ. Trong đó, cảng biển không chỉ đóng vai trò vận chuyển hàng hóa mà còn trở thành hạ tầng trung tâm để hình thành các chuỗi logistics, dịch vụ và sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn.
* Khi logistics và dịch vụ cảng trở thành một ngành kinh tế chiến lược
Những năm gần đây, logistics đang dần chuyển từ vai trò hỗ trợ sang vai trò dẫn dắt tăng trưởng tại nhiều địa phương trên thế giới.
Trong nền kinh tế hiện đại, năng lực logistics quyết định khả năng kết nối thị trường, giảm chi phí sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Một địa phương có hệ thống logistics hiệu quả thường có khả năng thu hút đầu tư tốt hơn, phát triển công nghiệp nhanh hơn và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.
Thanh Hóa sở hữu những điều kiện thuận lợi để phát triển lĩnh vực này.
Từ Khu kinh tế Nghi Sơn với hệ thống cảng nước sâu, đến Cảng hàng không Thọ Xuân, tuyến cao tốc Bắc – Nam, Quốc lộ 1, đường Hồ Chí Minh và các tuyến giao thông kết nối sang Lào, tỉnh đang hình thành mạng lưới giao thông đa phương thức khá hoàn chỉnh.
Chính vì vậy, Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh tiếp tục bổ sung và hoàn thiện hệ thống trung tâm logistics, cảng cạn, kho bãi và các đầu mối giao thông chiến lược nhằm nâng cao năng lực kết nối giữa các khu công nghiệp, khu kinh tế, đô thị và thị trường tiêu thụ.
Trong tương lai, logistics và dịch vụ cảng không chỉ là ngành dịch vụ hỗ trợ cho công nghiệp mà sẽ trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế của tỉnh.
* Không gian mới cho kinh tế số và đổi mới sáng tạo
Nếu như công nghiệp và logistics là những động lực hữu hình của tăng trưởng thì kinh tế số và đổi mới sáng tạo lại là những động lực vô hình nhưng có sức ảnh hưởng ngày càng lớn.
Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh lần này lần đầu đề cập tương đối rõ đến việc nghiên cứu hình thành các không gian phát triển kinh tế số, trung tâm dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Đây là một bước đi có ý nghĩa chiến lược.
Trong nhiều năm qua, sự phát triển của công nghệ số đã làm thay đổi cách vận hành của nền kinh tế toàn cầu. Dữ liệu đang trở thành một loại tài nguyên mới. Trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, tự động hóa và các công nghệ số đang tạo ra những ngành nghề hoàn toàn mới, đồng thời thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất và quản lý truyền thống.
Đối với Thanh Hóa, việc nghiên cứu phát triển các khu công nghệ số, trung tâm dữ liệu, hạ tầng số và các không gian đổi mới sáng tạo không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu chuyển đổi số của tỉnh mà còn chuẩn bị cho khả năng tham gia vào nền kinh tế tri thức trong tương lai.
Đó cũng là lý do khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được bổ sung trở thành một trong những động lực phát triển quan trọng của tỉnh trong giai đoạn tới.
* Hạ tầng chiến lược mở rộng không gian phát triển
Không có động lực tăng trưởng nào có thể phát huy hiệu quả nếu thiếu hệ thống hạ tầng phù hợp.
Nhiều năm qua, Thanh Hóa là một trong những địa phương đầu tư mạnh cho kết cấu hạ tầng. Từ cao tốc Bắc – Nam, đường ven biển, các tuyến kết nối liên vùng đến hệ thống cảng biển và cảng hàng không, hạ tầng đã góp phần tạo nên những thay đổi căn bản trong không gian phát triển của tỉnh.
Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh tiếp tục cập nhật và hoàn thiện hệ thống hạ tầng theo hướng đa phương thức, đồng bộ và hiện đại hơn.
Đối với giao thông, trọng tâm không chỉ là mở rộng mạng lưới đường bộ mà còn là tăng cường khả năng kết nối giữa các loại hình vận tải. Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, các tuyến đường sắt kết nối cảng biển và khu công nghiệp, hệ thống giao thông đường thủy nội địa cùng mạng lưới cảng biển và cảng hàng không được nghiên cứu trong một cấu trúc liên kết thống nhất.
Trong đó, Cảng hàng không Thọ Xuân được định hướng tiếp tục nâng cao năng lực khai thác, mở rộng các chức năng logistics hàng không và trở thành động lực phát triển của khu vực phía Tây tỉnh.
Cảng biển Nghi Sơn tiếp tục giữ vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của Thanh Hóa và khu vực Bắc Trung Bộ.
Không gian phát triển mới của tỉnh cũng gắn liền với việc hoàn thiện hệ thống cấp nước, thoát nước, viễn thông và hạ tầng số.
Các nguồn nước mặt lớn từ sông Mã, sông Chu, sông Yên và hệ thống hồ chứa tiếp tục được khai thác theo hướng bền vững nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước cho đô thị, công nghiệp và nông thôn.
Hạ tầng viễn thông, mạng 5G, trung tâm dữ liệu và các nền tảng số được nghiên cứu đồng bộ để phục vụ quá trình xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số trong tương lai.
Song hành với đó là việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống xử lý chất thải rắn tập trung, nghĩa trang, các công trình đầu mối kỹ thuật và hạ tầng môi trường theo hướng hiện đại, thân thiện với môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.
* Chuẩn bị cho một giai đoạn tăng trưởng mới.
Nhìn tổng thể, Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh không chỉ bổ sung thêm các dự án hay mở rộng thêm các khu chức năng.
Điều quan trọng hơn là tỉnh đang từng bước kiến tạo một hệ sinh thái phát triển mới, nơi công nghiệp, logistics, kinh tế số, đổi mới sáng tạo, năng lượng và hạ tầng chiến lược không tồn tại riêng lẻ mà hỗ trợ lẫn nhau trong một cấu trúc phát triển thống nhất.
Nếu như giai đoạn trước, tăng trưởng chủ yếu đến từ việc khai thác các lợi thế sẵn có thì trong tương lai, tăng trưởng sẽ ngày càng phụ thuộc vào khả năng tạo ra những giá trị mới, những công nghệ mới và những không gian phát triển mới.
Đó cũng là cách Thanh Hóa chuẩn bị cho một giai đoạn phát triển có chất lượng cao hơn, bền vững hơn và có sức cạnh tranh lớn hơn trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng với bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao chất lượng sống của người dân. Đó cũng là lý do Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh dành sự quan tâm đặc biệt cho các vấn đề tăng trưởng xanh, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.
Bài và ảnh: Nguyễn Văn Thắng – TTQH1
